Dossiers Zingeving

Eenzaamheid

Nederland kent een dubbele vergrijzing. Het aantal ouderen neemt toe én mensen worden steeds ouder. Naarmate mensen ouder worden en meer fysieke problemen krijgen, hebben ze steeds minder contacten met anderen. Ze verliezen hun partner en hun leeftijdsgenoten.

En omdat ze minder mobiel worden, zoeken ze het contact ook minder op. Duidelijk is dat eenzaamheid die voortduurt ‘goed ouder worden’ schaadt. Welzijn en zorg hebben hier onvoldoende en een onvoldoende passend antwoord op. Voor ouderen (thuis) die te maken hebben met toenemende kwetsbaarheid moet er meer passende inzet komen op het voorkomen en bestrijden van eenzaamheid.

Eenzaamheidsgevoelens belemmeren ouderen in hun functioneren. Eenzaamheid kan leiden tot psychische problemen zoals angst en depressieklachten. Ook kunnen fysieke klachten toenemen. Andere mogelijke gevolgen zijn vervuiling, overlast en betalingsachterstanden. Voor het welzijn van de ouderen is het noodzakelijk hen uit het isolement te halen.

Intensief inzetten op voorkomen van eenzaamheid is een van de voorstellen uit het manifest Waardig Ouder Worden. KBO-PCOB is samen met ChristenUnie en Omroep Max initiatiefnemer van Waardig Ouder Worden. Tientallen politieke en maatschappelijke organisaties ondersteunen het manifest en ruim 18.500 mensen ondertekenden het.
In het zogenoemde ‘Zilveren Pact‘ leggen we met verschillende partijen vast dat we de kwaliteit van leven van al onze ouderen structureel verbeteren.

Liefst een derde van de 55-plussers in Nederland heeft last van eenzaamheidsgevoelens. Dat blijkt uit onderzoek van KBO- PCOB. Om eenzaamheid tegen te gaan is KBO-PCOB aangesloten bij Coalitie Erbij, nationale coalitie tegen eenzaamheid. Meer dan een miljoen Nederlanders voelt zich sterk eenzaam.
Met Coalitie Erbij zetten maatschappelijke organisaties zich samen in om eenzaamheid te voorkomen of te verminderen. Coalitie Erbij voert campagne, vergaart en verspreidt kennis over eenzaamheid en ondersteunt samenwerking.
Belangrijke terugkerende activiteiten zijn de Week tegen Eenzaamheid, het Nationaal Eenzaamheid Congres, de Nationale Eenzaamheid Prijs, Kom Erbij Festivals en De Langste Eettafel van Nederland.

Levenseinde

Door enerzijds de vooruitgang in de gezondheidszorg en anderzijds bezuinigingen in de verzorging ontstaat er meer onzekerheid over de laatste levensfase en het levenseinde. Meer bewustwording bij ouderen en meer garanties voor goede zorg rond het levenseinde zijn nodig om ‘waardig sterven’ mogelijk te maken.

KBO-PCOB streeft ernaar dat de zorg rondom het levenseinde beter is ingericht op thuis sterven. En dat ouderen zijn zich meer bewust zijn van de keuzes die ze kunnen maken vanuit het oogpunt ‘waardig sterven’.

Sterven dood en rouw … het zijn precaire onderwerpen in de samenleving. Om deze onderwerpen beter bespreekbaar te maken, maakt KBO-PCOB als mede-initiatiefnemer deel uit van de coalitie Van Betekenis tot het Einde. Hierin is een aantal landelijke organisaties vertegenwoordigd die samen werken aan een bredere dialoog over de laatste levensfase. Het doel: een blijvende omslag bewerkstelligen in denken en doen rond ouder worden, sterven en rouw. Coalitie Van Betekenis tot het Einde realiseert dit onder meer door bewustwordingscampagnes en het organiseren van dialooggesprekken.

KBO-PCOB zet zich in op het voorkomen van een gevoel van voltooid leven. KBO-PCOB is ernstig bezorgd dat ouderen die verlangen naar de dood, ouderen in het algemeen en de samenleving niet gediend zijn met snelle wetgeving omtrent voltooid leven. We pleiten daarom voor een brede maatschappelijke dialoog.

Dialoog over en onderzoek naar voltooid leven zijn van groot belang uit het oogpunt van zorgvuldigheid en vraagt om ruimte en tijd. In het Zilveren Pact, waarvan KBO-PCOB mede-initiatiefnemer is, geven politiek, maatschappelijke organisaties en burgers aan zich in te willen zetten voor een samenleving waarin ouderen gezien en gewaardeerd worden en een volwaardige plaats innemen. Een brede maatschappelijke dialoog geeft een stem aan alle betrokkenen. KBO-PCOB speelt graag een rol in het op gang brengen van deze dialoog.

Omzien naar elkaar

Het uitgangspunt van KBO-PCOB is dat een leven altijd volwaardig is, ook al functioneert het niet, of niet meer volledig. De waardigheid van een mens is niet afhankelijk van wat iemand kan, maar alleen van het feit dat hij of zij er is en er mag zijn.

Het mag niet zo zijn dat hulpbehoevenden – ouderen, maar ook jongeren – zich moeten verontschuldigen dat ze er (nog) zijn. Dat is een boodschap die wat ons betreft ook mag klinken in het maatschappelijk debat en meer handen en voeten zou moeten krijgen in concreet gedrag in onze samenleving, waarin we omzien naar elkaar.

Omzien naar elkaar is ook een van de belangrijke pijlers in de verenigingen KBO en PCOB. De ruim een kwart miljoen leden van KBO-PCOB geven dit handen en voeten binnen de circa 800 KBO- en PCOB-afdelingen in het hele land.

Uit allerlei wetenschappelijke onderzoeken blijkt dat mensen – ondanks alle individualisering – nog steeds bereid zijn voor elkaar te zorgen. Zorgen voor je ouders, kinderen en partner is nog steeds vanzelfsprekend (‘je kiest er niet voor om mantelzorger te worden’). Ook zijn mensen nog steeds bereid om voor mensen buiten de familiekring te zorgen. Dat werkt echter alleen als op mensen een concreet beroep wordt gedaan. Het liefst dichtbij: in de eigen straat of in de eigen buurt. De uitdaging van de toekomst is om in lokale buurten onderlinge zorg weer vorm te kunnen geven: om zo voor elkaar te kunnen zorgen en voor elkaar van betekenis te kunnen zijn. Samen met kerken, verenigingen, welzijnsorganisaties en thuiszorginstellingen. Jonge senioren spelen hierin al een grote rol die verder versterkt kan worden.

Levensvragen

Er ontwikkelt zich meer oog voor de betekenis van religie, spiritualiteit en geestelijk zorg. Echter in de voorzieningensfeer wordt aandacht voor de ziel vaak teruggewezen naar kerk of naar het privédomein. Omdat veel ouderen los zijn komen te staan van de kerk en omdat niet-kerkelijke ouderen ook levensvragen hebben is het zaak van deze specifieke zorg een publieke zaak te maken.

KBO-PCOB pleit ervoor dat geestelijke verzorging volwaardig deel gaat uitmaken van het basispakket van de zorgverzekering. Nu wordt een financieel onderscheid gemaakt tussen zingeving enerzijds en religie en spiritualiteit anderzijds. Een onderscheid dat op papier makkelijk te maken is, maar dat in de dagelijkse werkelijkheid niet werkbaar is.

KBO-PCOB is kernpartner van het Expertisenetwerk Levensvragen en Ouderen. Aandacht voor levensvragen verbetert de kwaliteit van leven bij ouderen. Vooral wanneer mensen te maken krijgen met toenemende afhankelijkheid of verlies, kunnen ze moeite hebben om zinvolle dagen te ervaren. Het Expertisenetwerk Levensvragen en Ouderen biedt ondersteuning bij het omgaan met levensvragen van ouderen in zorg en welzijn. Het Expertisenetwerk Levensvragen en Ouderen is een samenwerkingsverband van kernpartners: ActiZ, Agora, Humanistisch Verbond, KBO-PCOB, LOC Zeggenschap in Zorg, Reliëf, Sociaal Werk Nederland, Vereniging Het Zonnehuis en Vilans. Het expertisenetwerk bestaat sinds 2008.

Vrijwilligers

Vrijwilligerswerk geeft zin aan het leven, het vergroot je sociale netwerk en geeft energie en vreugde. Om vrijwilligers te helpen en vrijwilligerswerk te stimuleren zet KBO-PCOB zich op diverse manieren in.

We pleiten onder meer voor het stimuleren van een uitnodigend klimaat voor vrijwilligers in verpleeghuizen. Ook maakten wij ons hard voor een gratis Verklaring Omtrent Gedrag voor vrijwilligers. Directeur Manon Vanderkaa: “Laten we de vrijwilligers de waardering en de ruimte geven die hen toekomt. Zodat zij hun werk nog lang en met veel plezier kunnen doen.”

In het manifest Waardig Ouder Worden zijn twee voorstellen gewijd aan vrijwilligerswerk: 1. maak vrijwilligerswerk aantrekkelijker; 2. laat jongeren vrijwilligerswerk doen in de ouderenzorg.

Duizenden leden van KBO-PCOB zetten zich als vrijwilliger voor de vereniging in. Zij vervullen bestuursfuncties, bezorgen maandelijks het ledenmagazine, bezoeken zieke leden, helpen senioren met het invullen van hun belastinggegevens, zijn vrijwillig ouderenadviseur, geven voorlichting over veiligheid, leren senioren omgaan met een tablet, maken de lokale nieuwsbrief et cetera.

Waardig ouder worden

De betekenis en waardigheid van een mens is en mag niet afhankelijk zijn van iemands leeftijd of van wat iemand kan. De problematiek rond het zogenaamde voltooid leven van ouderen heeft duidelijk gemaakt dat deze boodschap van belang is voor het maatschappelijk debat over ouder worden en voor het voorkomen van voltooid leven.

In het manifest ‘Waardig ouder worden’ dat samen met Max en politieke partijen in december 2016 en januari 2017 werd ontwikkeld, is dit vertaald in 10 concrete voorstellen. Deze voorstellen worden in 2017 ingezet in de politieke lobby en in het maatschappelijk debat. Voor het speerpunt zingeving gaat het dan vooral om de volgende zaken: herwaardering ouderdom (beeldvorming), bewustwording levenseinde, voorkomen eenzaamheid en aandacht voor spiritualiteit in welzijn en zorg bevorderen.

Door negatieve beeldvorming rond ouder worden en ouderen ontstaat meer weerzin tegen ouder worden en ouderen. Vanwege het welbevinden van grote groepen ouderen en vanwege de dubbele vergrijzing is herwaardering van ouderdom steeds meer een noodzaak in onze samenleving.

In de beeldvorming worden ouderen vaak eenzijdig verbonden met aftakeling en kosten. De betekenis en waardigheid van een mens is en mag niet afhankelijk zijn van iemands leeftijd of van wat iemand kan. Kwetsbaarheid is geen negatieve kwalificatie maar een menselijk gegeven, waar ouderen in toenemende mate voor komen te staan.

Onze samenleving waarin veel mensen heel oud worden, verdient het om meer te horen over de levenskracht en levenskunst van ouderen. Het vermogen om, zelfs in heel kwetsbare situaties, ook plezier en betekenis te kunnen blijven vinden. Veel ouderen ervaren in de laatste levensfase dat het belangrijkste in het leven niet draait om uiterlijke zaken of alsmaar jong blijven. Andere waarden komen daarvoor in de plaats. Veel ouderen bezitten het vermogen om ‘de zinnen te verzetten’. Laten we die levenskunst niet onderbelicht houden, maar juist versterken. Daarmee wint iedereen die oud wordt aan kracht en wint onze samenleving aan menselijkheid.

Op de hoogte blijven van onze belangenbehartiging rondom zingeving en onze andere speerpunten?