Beschouwing regeerakkoord: waardering en zorg

Op 10 oktober presenteerden VVD, CDA, D66 en de ChristenUnie de plannen voor de komende jaren. KBO-PCOB heeft waardering voor de accenten en investeringen in seniorvriendelijk beleid. Wel hebben we zorgen, want opnieuw blijft koopkracht van gepensioneerden achter bij die van werkenden.

Voorafgaand aan het regeerakkoord was al het nodige uitgelekt. Zoals het afschaffen van de Wet-Hillen die veel oudere huizenbezitters raakt en waar wij ons direct tegen gekeerd hebben (zie hier een artikel in De Telegraaf).

Het is goed dat de bezuinigingen op de langdurige zorg worden teruggedraaid. Positief zijn we over de forse inzet om 50-plussers aan het werk te krijgen en te houden. “Prima dat er een eind komt aan de grote verschillen in de eigen bijdragen Wmo en een maximaal standaardtarief. Ook voor de inzet op waardig ouder worden hebben we ronduit waardering. Voor deze belangrijke thema’s heeft KBO-PCOB zich sterk ingezet”, aldus directeur Manon Vanderkaa.

“We vinden het echter jammer dat het regeerakkoord beter uitpakt voor werkenden dan voor gepensioneerden (volgens doorrekening CPB). Zo zijn we bezorgd over de gevolgen van het afschaffen van de doorsneesystematiek bij pensioenen.”

Het landelijk bureau van KBO-PCOB lichtte het regeerakkoord en de CPB-berekeningen door aan de hand van onze vijf speerpunten: Zorg & Wonen, Veiligheid, Koopkracht, Digitalisering en Zingeving.

Regeerakkoord: Zorg en Wonen

De stapeling van eigen bijdragen heeft al lang onze aandacht. Onze leden hebben hierover al langer grote zorgen. Dit kabinet zet nu de eerste stap om de stapeling van eigen bijdragen tegen te gaan. Zo komt er een abonnementstarief van 17,50 euro per vier weken voor huishoudens die gebruikmaken van de Wmo-voorzieningen. Voor alle gemeenten! Hierop heeft KBO-PCOB aangedrongen (lees meer). Er blijft natuurlijk ruimte voor gemeenten om lagere eigen bijdragen vast te stellen.

Ook de eigen bijdragen voor Wlz-zorg wordt verlaagd. De vermogensinkomensbijtelling voor de eigen bijdragen Wlz (Wet langdurige zorg) wordt gehalveerd naar vier procent, nieuwe cliënten die naar een instelling/accommodatie verhuizen gaan de hoge eigen betalingen voortaan na vier in plaats van zes maanden betalen, en het marginale tarief van de lage eigen betalingen wordt verlaagd. Wij zien hierin vooruitgang, maar ervaren het ook deels als een cadeautje wat de betrokkenen deels zelf hebben ingepakt.

Er worden afspraken gemaakt met gemeenten over ondersteuning van mantelzorgers, zoals respijtzorg en dagopvang, goede communicatie over het aanbod en de gebruikelijke hulp. Hoewel dit in ons manifest Waardig ouder worden staat vindt KBO-PCOB vindt dit nog te vrijblijvend. Dit moet meetbaar zijn en samen met senioren worden opgepakt.

Er is structureel 2,1 miljard euro beschikbaar om te voldoen aan de nieuwe normen voor goede verpleeghuiszorg. De agenda voor de arbeidsmarkt voeren we met ambitie uit, zodat nu en in de toekomst voldoende goed opgeleide zorgprofessionals beschikbaar zijn. De soepele overgang van de thuissituatie naar het verpleeghuis moet volgens KBO-PCOB hierin worden opgenomen. Wij vinden het sowieso erg jammer dat de schotten tussen de verschillende vormen van zorg niet worden opgelost. Zorg is een doorlopende lijn van thuis naar de eerste lijn, tweede lijn en zelfs richting verpleeghuis.

De economische crisis heeft grote impact gehad op de woningmarkt, de woningbouw en de capaciteit van de bouwsector. Nu de economie sterk aantrekt, is de vraag naar woningen weer enorm toegenomen. En dat heeft een impact op de woningen voor ouderen. Steeds lastiger is het om passende woningen te vinden. Terecht stelt dit kabinet dat het woningaanbod moet meebewegen met de veranderende eisen en wensen. Woningen moeten passen bij ieders financiële mogelijkheden (zoals sociale huurwoningen, midden-huurwoningen en koopwoningen) en woningen die zijn toegesneden op doelgroepen als ouderen. Vragen die wij hebben, zijn: wie jaagt dit aan; wie monitort of senioren een passende woning kunnen vinden en wat gebeurt er als de woningmarkt onvoldoende kansen biedt? KBO-PCOB vraagt regie aan het nieuwe kabinet. Maar betrek ook ouderen zelf. Want zij weten meer dan wie dan ook wat nodig is!

Er wordt een nationaal preventieakkoord gesloten met patiëntenorganisaties, zorgaanbieders, zorgverzekeraars, gemeenten, sportverenigingen en -bonden, bedrijven en maatschappelijke organisaties. De focus van het akkoord zou moeten liggen op de aanpak van roken en overgewicht. En het stimuleren van een gezond gewicht i.p.v. overgewicht (we hebben nog niet eens over het groeiende probleem van ondervoeding bij ouderen). Laat preventie zich hierbij niet alleen richten op de jongeren maar ook op senioren. Als KBO-PCOB zullen wij zelf die handschoen gaan oppakken en inzetten op een preventieakkoord gericht op de senioren.

Er worden opnieuw hoofdlijnenakkoorden (2019-2022) gesloten over medisch-specialistische zorg, geestelijke gezondheidszorg, huisartsen- en multidisciplinaire zorg en wijkverpleging met een totale opbrengst van 1,9 miljard euro per jaar. Dit moet leiden tot bezuinigingen van 0,7 mld. euro in de ziekenhuiszorg, 0,1 mld. euro in de geestelijke gezondheidszorg en 0,1 mld. euro in de wijkverpleging. Dit laatste kunnen wij slecht rijmen met de inzet op waardig oud worden en langer thuis wonen waarbij senioren juist de inzet van de wijkverpleegkundige hard nodig hebben. We sporen de nieuwe regering daarom aan om te investeren in plaats van te bezuinigen!

Regeerakkoord: Veiligheid

Veiligheid is een belangrijk thema binnen het regeerakkoord. Zo komt er een ambitieuze cybersecurity-agenda voor het tegengaan van phishing en andere vormen van cybercrime. We zijn positief over de ondersteuning van vrijwilligers bij politie en brandweer. De woon- en leefomgeving van senioren wordt veiliger door de inzet van meer wijkagenten. Ook komen er inspanningen om de aangiftebereidheid te vergroten (daartoe is vaak schroom, angst of verlegenheid bij senioren). De positie van slachtoffersblijft een speerpunt. KBO-PCOB is blij met de extra inzet om het aantal verkeersslachtoffers omlaag te brengen. Goed is ook het veiliger maken van de weginrichting.

Het kabinet zet niet in op preventie waarmee veiligheid bevorderd wordt. KBO-PCOB vindt dit wél belangrijk en heeft veel eigen activiteiten die senioren weerbaar maken tegen vallen, criminaliteit, inbraak, babbeltruc, overvallen, financieel misbruik en brand. De overheid zou deze activiteiten kunnen ondersteunen en bevorderen en deze verbinden aan hun eigen inzet op het vergroten van veiligheid van burgers.

Regeerakkoord: Koopkracht

Iedereen moet beter worden van dit nieuwe regeerakkoord, zo luidde het uitgangspunt. Voor werkenden is dit zo. Maar helaas niet voor veel gepensioneerden. De koopkrachtberekeningen van het CPB wijzen uit dat de koopkracht voor groepen gepensioneerden onder druk komt te staan. Het koopkrachtpakket in het regeerakkoord doet relatief het minst voor gepensioneerden. En een deel van hen zal zelfs juist iets minder te besteden hebben dan in de afgelopen jaren. Een gemiste kans!

De lasten voor burgers worden in 2021 per saldo met ruim 6 miljard euro verlaagd, inclusief de circa 1 miljard via inkomensmaatregelen aan de uitgavenzijde. Dit komt vooral door de invoering van een tweeschijvenstelsel met een basistarief van 36,93% en een toptarief van 49,5%, een verhoging van de algemene heffingskorting en een per saldo verhoging van de arbeidskorting, naast een groot aantal kleinere aanpassingen. Hierdoor gaan alle inkomensgroepen, maar vooral werkenden, en er de komende jaren op vooruit. Het inkomenspakket zorgt voor evenwicht tussen één- en tweeverdieners en maakt het -vooral voor werkenden met een middeninkomen – lonender om (meer) te werken.

Daarnaast zijn er nog eens generieke maatregelen die senioren zullen treffen. Het verlaagde btw-tarief wordt verhoogd van 6% naar 9%. De hypotheekrenteaftrek wordt beperkt en er wordt een ‘aflosboete’ ingevoerd. De Wet-Hillen wordt in 20 jaar uitgefaseerd. Uit de cijfers blijkt dat deze maatregel de inkomensongelijkheid op langere termijn groter maakt. Juist de mensen die hun leven lang hard hebben gewerkt en langs deze weg zelf de verantwoordelijkheid hebben genomen voor hun oude dag, worden gedupeerd door een onbetrouwbare overheid.

De doorsneesystematiek bij pensioenen wordt afgeschaft. De verwachting is dat de pensioenpremies tijdelijk met € 1 mld. stijgen om een evenwichtige transitie mogelijk te maken.

Ouderen moeten weer meedoen op de arbeidsmarkt. Met hun lange (levens)ervaring zijn zij van grote waarde. Dat ziet dit kabinet ook. De inzet op ‘levenslang leren’ is hierbij een belangrijke sleutel naar succes, maar wordt neergelegd bij werkgevers. Is dat voldoende? Het kabinet verwacht van sociale partners dat ze niet- vrijblijvende afspraken over maken, met aandacht voor scholing, intersectorale mobiliteit, zicht op minder belastend werk en de nut en noodzaak van specifieke voorzieningen voor ouderen in cao’s. Wij zijn blij met de stok achter de deur: bij te weinig voortgang, zal er worden ingegrepen. Maar wat betekent dit? En wanneer is het te weinig? Duidelijkheid is hier snel nodig!

Voor die oudere werknemers die ondanks inspanningen van werkgevers en werknemers toch werkloos of arbeidsongeschikt worden, wordt de Wet
Inkomensvoorziening voor oudere werklozen (IOW) verlengd met vier jaar zodat deze werknemers na het aflopen van de WW- of WGA-uitkering niet hun eigen vermogen of dat van hun partner hoeven ‘op te eten’ voordat zij in aanmerking komen voor inkomensondersteuning. Hier heeft KBO-PCOB sterk voor gepleit in de afgelopen jaren en daar zijn we dan ook blij mee.

De investering van 40 miljoen euro per jaar in extra persoonlijke begeleiding door het UWV van werkzoekenden in de WW klinkt goed. Echter, uit de signalen van ons Meldpunt Ouderenwerkloosheid zien we wel dat de UWV niet altijd de oudere werkeloze vindt! Daar is dus wel focus bij nodig!

KBO-PCOB maakt zich veel zorgen in hoeverre de senioren in deze samenleving mee kunnen profiteren van een aantrekkende economie en nieuw politiek elan.

Regeerakkoord: Digitalisering

De regering moet de internetpositie van senioren goed in ogenschouw nemen en zorgen dat iedereen zich aangesloten voelt, vindt KBO-PCOB. Zeker ook gezien het gegeven dat 1,2 miljoen senioren nog helemaal geen internetaansluiting hebben. Dat zorgt bij velen voor een onwenselijk gevoel van vervreemding en kennisachterstand. KBO-PCOB staat een samenleving voor, waarin digitaal en analoog elkaar niet uitsluiten maar hand in hand gaan.

Positief in het regeerakkoord vinden we de verbetering van de elektronische dienstverlening via mijnoverheid.nl. Ook goed is de aandacht voor digitale geletterdheid. Hoognodig en kansrijk is de bevordering van e-health thuis en in het verpleeghuis (40 miljoen euro in 2018, daarna 5 miljoen per jaar).

Daarnaast wordt gelukkig het vangnet niet vergeten. De mogelijkheid blijft om ook nog per post met de overheid te blijven communiceren voor wie niet digitaal vaardig is.

Toch heeft het regeerakkoord weinig aandacht voor vergroten van de basisvaardigheden. KBO-PCOB wil dat iedereen kan (blijven) deelnemen aan de digitale samenleving. Ook zien we helaas nog geen concrete ondersteuning (menskracht) voor wie minder digitaal vaardig is. Telefonische ondersteuning door overheid en commerciële dienstverleners loopt terug. Veel senioren hebben hier wel behoefte aan.

Regeerakkoord: Zingeving

KBO-PCOB is blij dat het regeerakkoord ook het familierecht wil aanpakken en daarbij de positie van grootouders, bijvoorbeeld na een echtscheiding, wil verbeteren. Voor veel ouderen is het grootouderschap een belangrijke waarde en het is heel verdrietig als ouderen hun kleinkinderen nier meer mogen of kunnen zien.

De overheid wil er weer zijn voor mensen die zich niet of minder gezien voelen. Dat is goed nieuws voor ouderen die soms inderdaad het gevoel hebben gekregen niet meer mee te tellen omdat het beleid sterk gericht was op ‘werkenden’. We zien dat het kabinet ons manifest Waardig ouder worden concreet invult. Er komt aandacht voor de minder tastbare zaken die horen bij ‘goed ouder worden’. Denk aan voorkomen van eenzaamheid, toegankelijke geestelijke verzorging en palliatieve zorg en werken aan een betere beeldvorming.

Het is voor ons vanzelfsprekend dat ouderen en hun organisaties hier nauw bij betrokken moeten worden. En dat zowel kwetsbare ouderen als vitale ouderen aandacht krijgen. We zien goede maatregelen voor vrijwilligers door dit kabinet, zoals gratis verklaring omtrent gedrag en verruimen van de belastingvrije vrijwilligerstoelage.

KBO-PCOB pleitte al langer voor het volgen van de aanbevelingen van de commissie-Schnabel als het gaat om voltooid leven. Wij zien deze aanbevelingen terug in dit regeerakkoord. Dat betekent dat er een inzet komt op een brede maatschappelijke dialoog. Iets waarvoor KBO-PCOB steeds gepleit heeft. Dat daarnaast ook onderzoek wordt gedaan naar de problematiek zelf, vinden wij heel belangrijk. Wij herkennen hier een zorgvuldige aanpak in. Wat hierin nog niet expliciet genoemd wordt, is een inzet op het voorkomen van een gevoel van voltooid leven van ouderen en de relatie met ‘waardig ouder worden’. De noodzaak daartoe zullen we in onze contacten met politiek Den Haag blijven benadrukken.

Op de hoogte blijven van al ons nieuws rondom onze belangenbehartiging?