Ivan Wolffers Overlever

“‘Ik ben vooral blij dat ik er nog steeds ben’”

Ivan Wolffers (1948) studeerde geneeskunde en zette met studiegenoten de eerste publieke gezondheidswinkels op. Hij schreef romans, kinderboeken, voorlichtingsboeken en wetenschappelijke artikelen. Wolffers deed onderzoek in Sri Lanka en werkte mee aan aidspreventieprogramma’s in diverse landen. Van 1989 tot zijn emeritaat was hij hoogleraar Gezondheidszorg in ontwikkelingslanden aan de Vrije Universiteit in Amsterdam.

Hij is getrouwd met schrijfster en kunstenares Marion Bloem; ze hebben een zoon en drie kleindochters.

Ja, hij gaat dood. Maar dat gaat hij al heel lang. Zo’n zeventien jaar geleden kreeg arts, antropoloog en schrijver Ivan Wolffers de diagnose prostaatkanker. Sindsdien duurt het leven maar voort. ‘Het is eindeloos’, zegt hij met een glimlach.

Want er is weinig drama te halen bij Wolffers, ofschoon hij heel open is over zijn ziekte en naderende dood. Tot nu toe was er steeds een volgende behandeling mogelijk, tot de kankercellen daar weer immuun voor werden. ‘Ik heb eigenlijk al die jaren meer last van de bijwerkingen van de medicijnen dan van de ziekte zelf’, zegt hij. ‘Maar dit keer is de behandeling wel erg zwaar. Mijn energie neemt af en ik vergeet de gekste dingen, dat vind ik wel lastig.’

Ivan Wolffers

En daarna? Wolffers haalt de schouders op. ‘Op enig moment houden we de kanker niet meer in toom. Dat laatste stuk zal wel vervelend zijn, denk ik. Maar mijn vrouw weet ook dat ik niet koste wat kost wil doorbehandelen.

Wolffers is een wonderlijk geval. Een leven lang is hij een mannetje: onafhankelijk en barstend van de dadendrang. En tegelijk is hij helemaal vergroeid met de liefde van zijn leven, schrijfster en kunstenaar Marion Bloem. Hij stopte al zijn energie in zijn carrière als schrijver, arts en wetenschapper, verdiepte zich in medicijnen, voeding, darmflora en de dynamiek van culturen; hij kreeg prijzen en onderscheidingen – en tegelijk relativeert hij zijn eigen bestaan.

“‘Overleven is vertellen over wat je in het leven hebt geleerd’”

‘Een groot deel van wie ik was, is voorbij’, zegt hij. ‘Nu ik ouder word en ziek ben, merk ik dat ik moet loslaten. Dat gaat langzaam, gelukkig, want ik vind het leven heerlijk. Maar op het laatst zal er niks meer echt belangrijk zijn. Ik ben een schakel in de keten van het leven. En zo is het goed.’

Want: ‘Het hele leven bestaat bij de gratie van diversiteit. Dat geldt voor de wereld om ons heen, maar ook voor het leven in ons. Wist je dat elk mens zo’n anderhalve kilo darmbacteriën met zich meedraagt? Dat je tien keer meer bacteriën hebt dan lichaamscellen? Wat jij je eigen lijf noemt, is in werkelijkheid een samenspel van soorten. Dat geldt eens te meer voor de natuur en ook voor onze samenleving.’

Eeuwenlang gingen mensen dood aan honger, oorlog en infectieziekten. Maar de grootste bedreigingen voor de moderne mens zijn vet en zoet eten, stress, eenzaamheid en overmedicalisering. Wolffers: ‘We breken ons natuurlijke leefmilieu af en eten onze darmbacteriën kapot. We slopen ons eigen systeem door voortdurende stress. Veel mensen zijn eenzaam en worden daar ziek van. Het aantal mensen met niet-overdraagbare chronische aandoeningen, zoals diabetes type 2, neemt almaar toe. Dat geldt ook voor hart- en vaatziekten en allerlei vormen van kanker. Dit is onhoudbaar.’

‘Het individualisme van de generaties waar ik ook bij hoor, is voorbij’, zegt hij. ‘De vraagstukken waar we voor staan, kunnen we alleen samen aan. We moeten samen leren te doen wat goed is voor ons, niet wat ieder voor zich op korte termijn het lekkerste vindt.’

Ook ouderen hebben hierin een rol, vindt hij. ‘We zijn er als mensen om getuige te zijn van alles wat er gebeurt: de goede momenten, maar ook de momenten van pijn. We moeten onze ervaringen doorgeven, zodat anderen weten wat er is gebeurd en we nooit meer dezelfde fouten maken. Overleven is vertellen aan je kinderen, kleinkinderen en aan iedereen die wil luisteren wat je in het leven geleerd hebt.’

Meer lezen? Neem dan een abonnement op het Magazine van KBO-PCOB. Of bestel een bewaarexemplaar.