Herfstwandeling Op zoek naar de bron in Twente

Herfstwandeling

Op zoek naar de bron in Twente

Aan de noordkant van Twente, achter Ootmarsum, ligt het dorp Vasse, verscholen in een drassige en kabbelende omgeving tegen de Duitse grens aan. Ik maak een tocht langs kristallen bronnen en zwerfkeien. Mijn passen voeren mij door de dalen met hun oude industriële watermolens. Een gevarieerd en glooiend gebied met akkers, grasland en bospartijen in volle herfstpracht. Een gebied van het zuiverste water.

Vasse

De wandeling start bij de rooms-katholieke kerk in het centrum van Vasse. Een voorzichtig herfstlicht zet de beuk naast het kerkhof in een roestige schijn. Slordig verstrooid liggen her en der gerestaureerde vakwerkboerderijen, alsof de bochtige wegen pas later aangelegd zijn.

Ik maak een praatje met een jonge boerin op een oude Ferrari-rode McCormick-tractor, die ze gebruikt om boodschappen te doen bij de plaatselijke supermarkt. Omdat haar dochtertje daar zo van geniet, zegt ze, maar zij niet minder zo te zien.

Bij het verlaten van het dorp beklim ik de Braamberg. Vanuit de hoogte golft mij een weids groen landschap tegemoet. Ik hoor de sluiter van mijn camera afgaan, terwijl het blaffen van een hond in de verte de stilte doorbreekt.

Ik vervolg mijn pad langs een bosrand richting de Hezinger Esch. Die naam is gegraveerd in een grote zwerfkei langs de weg. Het woord esch komt van het Duitse Es: land waarvan gegeten wordt.

Het Springendal

De geuren van het najaar stemmen mij gelukkig. Langzaam loop ik de stuwwal af en kom na een aantal kilometers in het Springendal, een bosrijk gebied vol bronnen. De bekendste is de Grote Bronvijver, waarvan het oppervlak als een spiegel zo glad is.

Om mij heen ritselt het herfstblad alsof het bijeen geharkt wordt. Mijn voetstappen veren over de drassige bodem. Met een grote boog loop ik om de Bronvijver heen. Ik volg een okergele laan van overhangende beuken en slingerende paadjes door vochtige varens.

Moeras

De lage herfstzon zet de toppen van de bomen in een gouden gloed. De helft van mijn wandeling zit erop en ik hoor mijn knorrige maag. Op een bankje koesteren mijn hond en ik ons in het herfstlicht. Daarna steken we een groot paars heideveld over naar de andere kant van de stuwwal, op zoek naar de bron van de Mosbeek.

De Mosbeek ontleent zijn naam – anders dan je zou vermoeden – aan het woord moeras. Er zijn in de omgeving van de Mosbeek meerdere bronnen met opmerkelijke namen als Diekboersbek en Hemmer zien Witke.

Achtentachtig watermolens

Het landschap dankt zijn vorm aan de laatste ijstijd, toen dikke gletsjers uit het noorden allerlei materiaal voor zich uit duwden en zo de stuwwallen vormden.

Via de ondoordringbare kleilaag in de ondergrond komt het regenwater aan de oppervlakte en ontstaan de bronnen. Deze bronnen vormen het begin van de talloze beken in Twente, die op hun beurt de reden zijn van de talloze watermolens. Ooit draaiden er achtentachtig in deze omgeving.

Heerlijk zonnetje

Al aan het begin van de achttiende eeuw wordt er melding gemaakt van een molen aan de Mosbeek. Deze begon als papiermolen. Uit oude lompen werd hier papier geschept. Er hebben in totaal drie molens aan de Mosbeek gestaan waarvan er nu nog twee over zijn.  Rond 1960 kwam een van de drie, Watermolen Frans, in bezit van Stichting Het Overijssels Landschap en deze herbergt nu een museum. In de zomermaanden kun je hier maaldemonstraties bijwonen.

Onder een heerlijk zonnetje volg ik de Mosbeek stroomafwaarts over de sponsachtige bodem. De beek meandert vrolijk mee, om vlak voor de molen in een waterweg gedwongen te worden, zodat er optimaal van zijn stuwkracht kan worden geprofiteerd.

Na een paar klaphekjes kom ik bij Molen Bels, waar een restaurant in gevestigd is. Prachtig gekleurde hanen scharrelen in de bebladerde grond. Af en toe steken ze hun kop omhoog om te zien of er niet iets loos is. Ze hebben alle tijd van de wereld.

Het malen van chicorei

De houten techniek van het schoepenrad is fascinerend. Toen de papierindustrie zich naar andere delen van het land verplaatste, veranderde ook de bestemming van de molen en werd er chicorei gemalen.

In de negentiende eeuw was dit een populaire, bittere drank die op koffie lijkt. In het bijgebouw is een kleine expositie te zien van de geschiedenis van Molen Bels. In het informatiecentrum IJs en Es, er schuin tegenover, kom je meer te weten over de bijzondere ontstaansgeschiedenis van dit landschap.

Warme neuzen

Na een kopje echte koffie begeef ik mij op de terugweg. Wanneer ik langzaam uit het dal klim, de hoger gelegen akkers tegemoet, stuit ik op twee bewegingsloze Belgische trekpaarden.

Het lijken harige standbeelden, oerkrachten uit vervlogen tijden, maar bij aanraking zijn hun warme neuzen aangenaam zacht. De temperatuur daalt snel nu de herfstzon over mij heen kruipt en ik zet er flink de pas in. In de verte lijkt de kerktoren van Vasse mij al te roepen.

Ook een abonnement op het magazine van KBO-PCOB?