Geert Mak Grote verwachtingen

Geert Mak

Grote verwachtingen

Met ‘Grote verwachtingen’ levert journalist en historicus Geert Mak opnieuw een boek af over Europa. Dit keer gaat het over geschiedenis waar we middenin zitten: het tumultueuze begin van de 21ste eeuw.

Geert Mak

Vijftien jaar geleden verscheen In Europa, een dikke pil over het continent in de 20ste eeuw.

‘Er komt een grote Europese crisis aan’, zei Geert Mak toen, ‘en die is nodig ook.’

De 21ste eeuw is nog jong, maar aan crises is er geen gebrek: aanslagen, een bankencrisis, de brexit, klimaatveranderingen.

‘Het is allemaal geschiedenis die ik zelf meegemaakt heb’, zegt Mak.

‘Het zijn interessante én gevaarlijke tijden’

Enorm gevoel van urgentie

‘Het zijn interessante én gevaarlijke tijden’, zegt Geert Mak. ‘Helaas gaat dat meestal samen. Ik heb het boek vanuit een enorm gevoel van urgentie geschreven, want er staat veel op het spel.’

Het meest maakt hij zich zorgen over de instabiliteit in de wereld.

‘Na de Tweede Wereldoorlog zijn er met name in het internationale systeem allerlei veiligheidsklemmen ingebracht. Checks and balances, bedoeld om nieuwe oorlogen te voorkomen.

Maar dit systeem wordt nu met een geweldige nonchalance afgebroken, vooral door de Verenigde Staten.

En tegelijk wordt het Westerse democratische model, waarvan we dachten dat het de wereld zou overnemen, nu van binnenuit uitgehold.

Kijk naar de crisis in de Britse democratie, naar wat er nu in Amerika gebeurt.’

De opkomst van populistische leiders speelt daar een grote rol in.

‘De waardering voor het vakmanschap van diplomaten en politici valt weg’, zegt Mak.

‘Donald Trump in de VS, Matteo Salvini in Italië, Boris Johnson in Groot-Brittannië en Thierry Baudet bij ons: ze voeren voortdurend campagne, maar weten niets van het vak van besturen.’

‘Alles overziende is Nederland, in vergelijking met de rest van de wereld, toch nog steeds een gaaf land’

Vrije markt lost niet alles op

Ook het economisch systeem van het Westen kraakt. Sinds de jaren tachtig zette het neoliberalisme de toon, daar komt nu langzaam een einde aan, vindt Mak.

‘Eindelijk begint men in te zien dat efficiency en de vrije markt niet alles oplossen. Maar deze ideologie heeft enorme invloed gehad. De publieke sector heeft enorme klappen gekregen.’

In het boek Grote verwachtingen klinkt de betrokkenheid van Geert Mak meer door dan in zijn vorige boek over Europa.

Dat heeft met de urgentie van de problemen te maken, maar ook met Europa zelf, en met zijn eigen positie.

‘Het goede is dat we nu meer een Europees gesprek hebben dan in 2004’, zegt hij.

‘Wij praten nu in ons land over de verkiezingen in Griekenland en Groot-Brittannië, want we weten dat we er alles mee te maken hebben.

Bij de laatste Europese verkiezingen kwam een kwart meer mensen stemmen. Dat vind ik winst.’

‘Ik weet nu beter waar ik fel op moet zijn en wat maar tijdelijk is’

‘En kijk naar de armoede.

In Nederland valt het nog mee, maar in Duitsland hebben gepensioneerden soms maar 40 of 45 procent over van wat ze eerder verdienden.’

‘Toen ik dit boek schreef had ik meer dan voorheen begrip voor de duivelse dilemma’s waar Europese beleidsmakers voor staan, ook al ben ik het lang niet altijd met hun keuzes eens.’

‘Maar waar ik tijdens het schrijven steeds kwader om werd, was de crisis van 2008. De bankensector is echt alleen met zichzelf bezig geweest. En wat een lafheid ook.’

Na ons de zondvloed

Aan de andere kant zijn er ook verschijnselen die Geert Mak relativeert.

‘Neem de opkomst van Geert Wilders en Thierry Baudet. Zij zijn symptomen van onvrede in de maatschappij, maar als politieke bewegingen zijn ze tijdelijk.

Maar de middenpartijen komen weer op. Er kan weer meer balans ontstaan. Daarom vind ik het Nederlandse poldermodel ook helemaal niet zo gek.

Je smeedt daarin een democratische meerderheid, terwijl je ook rekening houdt met de minderheden.’

Geert Mak is van 1946, een babyboomer. Hoe vindt hij dat zijn generatie het doet, in deze veranderende samenleving?

‘Er is in mijn generatie iets idealistisch én iets hedonistisch aan het werk.

Velen hebben geprofiteerd van de neoliberale rijkdom, maar ook zijn er velen die er het slachtoffer van zijn geworden.

Het hedonisme zie je aan het uitbundige rondreizen en het “na ons de zondvloed”.

Tegelijkertijd zie ik heel veel generatiegenoten die licht om zich heen verspreiden.

‘Ik zie heel veel generatiegenoten die licht om zich heen verspreiden’

Want ondanks alle dreiging gebeurt er ook veel goeds, zegt Mak, die niet ver vooruit wil kijken.

‘Vraag een historicus naar de toekomst, en hij zit er doorgaans faliekant naast’, zegt hij.

‘Ik weet dat ik met dit boek een voorspel geschreven heb op iets wat gaat komen. Maar wat?’