Erik Scherder Daag jezelf uit

Het recept voor vitaliteit en ontwikkeling is heel eenvoudig, vindt neuropsycholoog Erik Scherder: beweeg je lijf, daag je hersens uit, liefst in combinatie. Vervolgens: zoek elkaar op én zorg dat je dingen doet die moeite kosten. ‘Moeite doen is perfect.’

We hebben niet met één, maar met twee pandemieën te maken, zegt Erik Scherder (70) stellig. ‘Naast de pandemie van corona is er die van de bewegingsarmoede. Want we zijn nog veel meer gaan zitten dan we al deden. Elke dag sterven er mensen aan ziekten die hiermee te maken hebben. Het regeerakkoord van de nieuwe coalitie wijdt er twee zinnen aan. Onbegrijpelijk.’

Je zou kunnen zeggen dat Scherder zijn eigen boodschap belichaamt. Zijn denken en spreken, zijn hele optreden ademt energie uit. Zijn tengere lichaam loopt harder door de gangen van de Vrije Universiteit dan dat van uw verslaggever. ‘Maar ik verzin niet wat ik vertel over vitaliteit’, benadrukt hij tijdens ons gesprek. ‘Er is veel onderzoek naar gedaan.’

‘Door veel puzzelen word je alleen maar beter in puzzelen’

Last in, first out

Scherders specialiteit zijn de hersenen, hij kan er heel begrijpelijk over vertellen. Om te snappen hoe ontwikkeling werkt, is het goed te weten dat onze hersenen verbindingen aanleggen en onderhouden. Dat gebeurt als we ons lichaam én ons brein gebruiken. Die verbindingen in onze hersenen zijn omhuld met een witte stof, myeline genaamd. De kwaliteit van die witte stof bepaalt hoe goed en hoe snel impulsen en informatie verwerkt worden.

Het wonderlijke is dat we maar liefst tot ons dertigste bezig zijn om onze hersenen helemaal te ontwikkelen. Het laatste stuk dat aangelegd wordt heeft te maken met plannen, overzicht, vooruitkijken. ‘Bij de hersenen geldt: last in, first out’, zegt Scherder. ‘

Je best doen

Uit onderzoek blijkt dat de verbindingen in onze hersenen al vanaf het dertigste jaar afnemen, en dan vanaf het zestigste jaar weer. Maar het goede nieuws is: je kunt jezelf blijven trainen.

Dat moet zelfs, vindt Scherder. ‘Ik hoor weleens mensen die met pensioen gaan zeggen: “Ik ga alleen nog maar leuke dingen doen.” Ik zeg dan altijd: “Wat vervelend voor je.” Want het is helemaal niet goed als je jezelf niet uitdaagt, als je geen moeite meer doet.’

Ingewikkeldere dingen doen

‘Als je zwaar lichamelijk werk hebt gedaan, dan ben je waarschijnlijk blij als je kunt stoppen’, zegt hij. ‘Wat ik zeg geldt vast niet voor iedereen, maar wel voor veel mensen. Maar stel dat je een opa of oma bent die op je kleinkind past. Doe je dat alleen als het leuk is? Of ook als het kleinkind moe wordt of vervelend doet? Of stel dat je met een rollator loopt en je merkt dat je een ommetje van tien minuten aankunt. Daag jezelf dan uit om er een kwartiertje van te maken.’

‘Om gezond en fit te zijn hebben we beweging, taken, ontmoetingen nodig’

Puzzelen

Hersenonderzoek wijst uit dat ook oudere mensen die nieuwe complexe taken oppakken mentaal fitter zijn en een beter geheugen houden. ‘Puzzelen helpt, maar je wordt dan alleen beter in puzzelen. Als je ingewikkelder dingen gaat doen, zoiets als een cursus fotografie of quilt knitting, dan wordt er meer een beroep op je hele brein gedaan.’

Moeite doen met mensen

We zijn door de evolutie raar bedraad, legt hij uit. ‘Ons lichaam wil zuinig zijn met energie, dus zitten we meer dan goed voor ons is. Om gezond en fit te zijn hebben we juist een verrijkte omgeving nodig: beweging, taken, ontmoetingen.’

Want ook dat is van absoluut belang om gezond oud te worden: ontmoetingen met anderen. ‘Ook daar zit moeite in’, zegt Scherder. ‘Je moet je verhaal durven doen, maar ook echt luisteren naar een ander. Vragen stellen. En je moet ook omgaan met mensen die je misschien irritant vindt. Ook dat is goed, want het daagt je uit. Je moet moeite doen!’

Nodig zijn

‘Als je iets voor een ander kunt doen, dan geeft dat een fijn gevoel’, zegt Scherder. ‘Je kunt dus oudere mensen aanbieden iets voor ze te doen, maar je kunt ook kijken of zij iets voor jou kunnen doen. Iemand om hulp vragen is misschien niet gemakkelijk, maar het is heel goed voor ons als we elkaar iets kunnen geven.’

En er is nog meer goed nieuws. Uit hersenonderzoek blijkt dat onze breinen niet alleen maar minder worden als we ouder worden. Er neemt ook iets toe, dat je wijsheid zou kunnen noemen. ‘Bij ouderen zijn de gebieden in de hersenen die omgaan met negatieve ervaringen sterker ontwikkeld’, zegt Scherder. ‘Als het goed is word je milder: je neemt anderen minder snel iets kwalijk, want je hebt zelf ook blunders gemaakt en moeilijke tijden gehad.’

‘Als het goed is word je milder’

Zelf houdt de dynamische professor zijn ouderdom en dood nog liever een eind van zich af. ‘Dat heeft iets manisch, dat weet ik’, zegt hij. ‘Ik blijf me liever zo lang ik kan richten op wat er mogelijk is. Onze menselijke vermogens blijven me fascineren.’

Meer mooie interviews lezen? Neem dan nú een abonnement op het Magazine van KBO-PCOB.