Breng seniorvriendelijk beleid onder de aandacht in uw gemeente

Gemeenteraadsverkiezingen 2018

Op 21 maart 2018 vinden de gemeenteraadsverkiezingen plaats. Een prachtige kans om een seniorvriendelijk beleid in uw gemeente onder de aandacht van de politiek te brengen. Hier willen we u ideeën geven hoe u invloed kunt hebben op het beleid van de lokale politieke partijen.

Er zijn vijf belangrijke momenten* – met bijbehorende kans tot beïnvloeding/lobby – rond de komende gemeenteraadsverkiezingen:

  1. schrijven verkiezingsprogramma, selecteren kandidaten (lente, zomer, herfst 2017)
  2. campagne (januari-maart 2018)
  3. verkiezingsdag (21 maart 2018)
  4. onderhandelingen voor het collegeakkoord (vanaf 21 maart 2018)
  5. uitvoering van het collegeakkoord (vanaf vaststelling akkoord in de gemeenteraad, medio 2018)
*deze data gelden niet voor de gemeenten die in 2017 herverdelingsverkiezingen hebben

Alle periodes zijn belangrijk. U kunt als belangenbehartigers in elke periode de belangen van uw achterban onder de aandacht brengen. Zo kunt u invloed uitoefenen op het (voorgenomen) beleid.

KBO-PCOB heeft de volgende informatie en materialen ontwikkeld die u kunnen helpen bij de lobby:

Speerpuntenkaartje

Manifest

Stappenplan

Goede voorbeelden

Checklists

Voorbeeldbrieven

Het speerpuntenkaartje

Lokale politieke partijen ontwikkelen op dit moment hun programma’s en campagnes. De vraag is of deze wel voldoende rekening houden met de belangen van ouderen. KBO-PCOB heeft ter ondersteuning een speerpuntenkaart gemaakt, speciaal voor lokale afdelingen. Lokale belangenbehartigers kunnen een belangrijke rol vervullen om seniorvriendelijk beleid binnen hun gemeente te bevorderen. Om de lokale politieke lobby te ondersteunen ontvangen KBO- en PCOB-afdelingen speerpuntenkaarten. Deze kaartjes bevatten belangrijke punten voor een seniorvriendelijk beleid.

Het kaartje inzetten voor politieke lobby

Lokale belangenbehartigers kunnen de kaartjes inzetten voor gesprek en lobby voor een meer seniorvriendelijk beleid van hun gemeente. KBO-PCOB roept dan ook op om:

  • af te stemmen met andere lokale belangenorganisaties;
  • de speerpuntenkaartjes te versturen naar de plaatselijke politieke partijen;
  • de boodschap af te geven: ga met ons in gesprek over een seniorvriendelijk beleid.

Het manifest

In het Manifest voor een seniorvriendelijke gemeente doet KBO-PCOB aanbevelingen aan politieke partijen voor de gemeenteraadsverkiezingen van 2018.
Gemeenten hebben er de afgelopen jaren steeds meer taken bij gekregen, die ze naar eigen inzicht mogen uitvoeren. Denk aan zorg, participatie en de fysieke leefomgeving. Dit legt een grote verantwoordelijkheid bij raadsleden en bestuurders. KBO-PCOB wil daarom politiek dichtbij mensen. Politici die weten wat er speelt en rekening houden met sociale belangen, niet alleen met rendement.

Nu gaat dat nog niet altijd goed. Veel senioren vertellen ons dat ze zich onvoldoende gehoord voelen. Dat gevoel is niet anders dan bij andere inwoners, maar ouderen hebben daarbij ook specifieke belangen. Zij hebben iets zinnigs te vertellen en willen blijven meedoen in de samenleving. Afdelingen van KBO en PCOB geven deze ouderen een stem en zijn een goede gesprekspartner voor bestuurders, raadsleden en maatschappelijke organisaties.

Het manifest

In het manifest geven we u specifieke voorwaarden en aanbevelingen. U kunt deze gebruiken als een checklist voor de seniorvriendelijkheid van uw gemeente. Om u te inspireren geven we u per speerpunt goede voorbeelden van gemeenten die er al werk van maken.

Stappenplan

KBO-PCOB maakte voor alle afdelingen en lokale belangenbehartigers een stappenplan voor de gemeenteraadsverkiezingen.
In het stappenplan vindt u ideeën en tips om invloed te krijgen op de verkiezingsprogramma’s en campagnes van de lokale politieke partijen. Ook vindt u voorbeelden van brieven aan bestuurders en van persberichten. Daarnaast staan er suggesties in wat uw afdeling kan doen tijdens de verkiezingscampagne de politieke partijen.

Het stappenplan gebruiken

Het stappenplan bevat vele mogelijkheden om te handelen binnen het spectrum van politieke lobby en belangenbehartiging. Afdelingen kunnen zelf kiezen wat het best bij hen past. Neem een overwogen besluit over de te varen koers.

Goede voorbeelden

In veel gemeenten wordt al rekening gehouden met senioren, bijvoorbeeld op het gebied van toegankelijkheid, zorg of veiligheid. KBO-PCOB inventariseert goede voorbeelden.

Seniorvriendelijke gemeente

Advies van de Denktank 60+ Noord– Netwerk Drenthe, ‘Wat is een ouderenvriendelijke gemeente’ 

Toegankelijke gemeente

Twee wethouders in Houten gingen zelf een dag in een rolstoel op pad om te ontdekken hoe toegankelijk de voorzieningen de gemeenten zijn voor mensen met een lichamelijke beperking. Ze gingen naar een winkelcentrum en naar het station. Ze ontdekten dat geparkeerde fietsen de toegangswegen blokkeerden, invalidentoiletten en -parkeerplaatsen slecht waren aangegeven en dat trappen en opstappen blokkades vormen. Er waren ook positieve punten: drempelvrije toegangen, vlakke bestrating en brede paden in het winkelcentrum.
Houten is inmiddels aan de slag gegaan met de verbeterpunten.

Leeftijdsvriendelijke gemeenten

– De gemeente Amsterdam intensiveerde de dienstverlening aan werkzoekende 50-plussers
– De gemeente Den Haag doet een passend aanbod aan oudere ambtenaren.

Inclusieve gemeente

– Het Netwerk Utrecht Zorg voor Ouderen (NUZO) heeft bouwstenen voor aanbod aan kwetsbare ouderen: www.nuzo-utrecht.nl  > zoek op ‘bouwstenen’
– In Assen helpen vluchtelingen en ouderen elkaar in een verzorgingshuis.
– In Zaanstad is een succesvolle pilot rond armoedebestrijding omgezet in algemeen beleid: aanpak vanuit de leefwereld van de betrokkene, zodat je problemen kan aanpakken als ze nog relatief klein zijn.

Zorgzame gemeente

Horst aan de Maas wil mantelzorgers ontlasten. De gemeente onderzoekt op dit moment (april 2017) waar ondersteuning wenselijk is. Onder meer via een enquête op de Facebookpagina van de gemeente. Gevraagd wordt wat mantelzorgers nodig hebben om de zorg voor hun naaste vol te houden. Ook doet de gemeente zelf suggesties, bijvoorbeeld door huishoudelijke hulp te bieden. Daarnaast wordt in het gemeentehuis een bijeenkomst georganiseerd.
– De organisatie Mezzo geeft politieke partijen aanbevelingen over mantelzorg.

Oplossingsgerichte gemeenten

– Een integraal project is Langer Thuis in Rotterdam.
– Het project Wonen met Gemak in Breda werkt met een woningscan.
– De Wegwijzer prestatieafspraken wonen en zorg helpt bij het vinden van oplossingen voor het langer thuis wonen
– Op www.zorgopdekaart.nl staan landelijk verzamelde gegevens per gemeente, per wijk en per huis over het aanbod en de vraag naar aanpasbare woningen.

Veilige gemeente

De gemeente Oldambt wil een veilige gemeente zijn, met aandacht voor alle groepen inwoners. In 2015 zijn bijvoorbeeld 5000 rookmelders opgehangen bij kwetsbare ouderen thuis.

Klantgerichte gemeente

De gemeente Ede heeft veel geregeld voor senioren. Ede heeft bemande loketten waar je terecht kunt voor allerlei vragen, van WMO tot belasting. Ook organiseert Ede veel cursussen voor gepensioneerden, waaronder computercursussen. Dit gebeurt via de sociale kaart.

Aandachtsvolle gemeente

– De gemeente Rotterdam pakt eenzaamheid aan met het project Even Buurten.
– De gemeente Nijmegen ondersteunt het Coil, centrum voor levensvragen.
– De gemeente Leiden biedt via Netwerk Levensvragen Leiden hulp bij het gesprek over levensvragen.
– Via de Wmo is ondersteuning en geestelijke verzorging mogelijk bij levensvragen van ouderen.

Meld meer seniorvriendelijke voorbeelden

Maakt uw gemeente ook werk van seniorvriendelijkheid? Laat het ons weten!

Checklists

Wat maakt een gemeente seniorvriendelijk? In het manifest geeft KBO-PCOB per speerpunt specifieke voorwaarden en aanbevelingen. Deze zijn te gebruiken als checklist voor de seniorvriendelijkheid van uw gemeente.

Een seniorvriendelijke gemeente:

  • geeft heldere, toegankelijke informatie over de aard, beschikbaarheid en kosten van voorzieningen, op de gemeentelijke website maar ook in brochures.
  • gebruikt een mix van communicatiemiddelen (ook filmpjes en pictogrammen) zodat alle senioren daadwerkelijk worden bereikt, met oog voor de (culturele en etnische) verschillen.
  • zorgt dat er menselijke hulp is, bijvoorbeeld door middel van loketten.
  • zorgt voor eenvoudige procedures en criteria bij het kunnen krijgen van voorzieningen; dus geen lijsten met 100 vragen.
  • neemt de wensen van ouderen, en niet het budget, als uitgangspunt voor het beschikbaar stellen van zorg en ondersteuning.
  • stimuleert onafhankelijke cliëntondersteuning bij keukentafelgesprekken. Kent de vrijwilligere ouderenadviseurs van KBO-PCOB.

Een seniorvriendelijke gemeente:

  • zorgt dat ouderen de vrijwilligers- en welzijnsorganisaties weten te vinden en andersom. Ouderenorganisaties kunnen daartoe een goede gesprekspartner zijn.
  • maakt deelname van senioren aan het verenigingsleven en activiteiten mogelijk, ook voor ouderen met een kleine portemonnee.
  • zorgt voor toegankelijke en veilige wegen en voetpaden.
  • faciliteert een variëteit aan ontmoetingen in de wijk.
  • let bij (her)inrichting van buurten en kruispunten op langzame voetgangers (rollators/scootmobielen).
  • zorgt voor voldoende bankjes.
  • zorgt voor vervoer van deur tot deur.
  • maakt bussen en bushaltes toegankelijk en op loopafstand.

Een seniorvriendelijke gemeente:

  • gaat met de ouderenorganisaties in overleg over inzet van het budget voor armoedebeleid onder senioren, met oog voor de verborgen armoede;
  • heeft vrijstellingsregelingen bij haar tarieven voor mensen met de laagste inkomens;
  • biedt mensen met een laag inkomen een collectieve zorgverzekering aan (dus niet alleen mensen met een bijstandsuitkering), waarbij bijvoorbeeld geen sprake meer is van een eigen risico maar een iets hogere premie (Rotterdam is dit al van plan).
  • maakt de lokale zorgkosten lager, door verlaging van de eigen bijdrage Wmo;
  • behoudt lokaal een financieel vangnet voor oudere werklozen. Dit vergt specifieke uitkeringen met een bepaalde vermogensvrijstelling.
  • zorgt voor benutting van de bijzondere bijstand en houdt daarbij rekening met kwetsbare groepen ouderen en de stapeling van kosten.
  • biedt compensatie aan mensen met een onvolledige AOW, zoals migrantenouderen of voormalige grensarbeiders en expats. Zij krijgen weliswaar een AIO-uitkering, maar deze is niet hoger dan een bijstandsuitkering. Bij samenwonenden ontvangt elke persoon slechts 50% van de bijstand vanwege de kostendelersnorm die voor de bijstand geldt. U kunt dit compenseren.
  • zorgt voor één centraal en toegankelijk inkomensloket, waar inwoners terecht kunnen voor informatie en hulp.
  • maakt de compensatiemogelijkheden voor zorgkosten bekend bij inwoners, zorgt dat deze eenvoudig beschikbaar zijn, en brengt dit onder bij het inkomensloket.

Een seniorvriendelijke gemeente:

  • biedt intensieve persoonlijke dienstverlening voor 50-plussers met een bijstandsuitkering.
  • werkt samen met het UWV om de re-integratie van oudere werkzoekenden te verbeteren.
  • zoekt naar instrumenten voor een ruimhartig beleid rondom instroom-bevorderende maatregelen voor 50-plussers, zoals scholingsvouchers en de no-riskpolis.
  • spreekt werkgevers aan waarmee de gemeente zaken doet, op het voorkómen van ontslag van ouderen door middel van duurzame inzetbaarheid.
  • geeft hierin als werkgever zelf het goede voorbeeld.

Een seniorvriendelijke gemeente:

  • neemt de regie in de samenwerking op het gebied van wonen, zorg en welzijn. Zorgt dat de gemeentelijke afdelingen goed samenwerken.
  • zet in op preventie voor ouderen, op gezond ouder worden. Investeert in preventieve programma’s, bijvoorbeeld samen met de GGD, sport- of welzijnsorganisaties. Faciliteert sport- en beweegprogramma’s en burgerinitiatieven, zodat senioren meer kunnen bewegen.
  • zorgt voor voldoende zorg en ondersteuning: voor mensen met en zonder beperking; met keuzevrijheid voor senioren tussen zorgaanbieders; beschikbaar op redelijke fysieke afstand (ook in krimpregio’s);
  • zorgt voor betaalbaarheid van zorg en ondersteuning, waarbij de eigen bijdrage inkomensafhankelijk is en niet leidt tot (onterechte) zorgmijding.
  • biedt zorg en ondersteuning integraal en gecoördineerd Dit vergt afstemming tussen zorgaanbieders, in een multidisciplinair team.
  • Benut het succesvolle project Samen Oud, als goed voorbeeld waarin gewerkt wordt met ouderenzorgteams. Huisartsen zijn hierin de spil en werken samen met een wijkverpleegkundige, specialist ouderengeneeskunde en ouderenadviseur.
  • bereikt ook de meeste kwetsbare en eenzame ouderen met passend aanbod.
  • faciliteert burgerinitiatieven, zoals zorgcoöperaties.
  • zet de wensen van senioren voorop bij de vraag naar zorg en ondersteuning, niet de beschikbare budgetten of het aanbod van de zorgaanbieders.
  • zorgt dat zorgbudgetten volledig worden benut. Als de gemeente geld overhoudt, gaat dit terug naar de zorg zelf.
  • zorgt voor duidelijke informatie over de beschikbare Wmo-voorzieningen.

Een seniorvriendelijke gemeente:

  • investeert in bewustwording bij verschillende doelgroepen, zoals senioren, over de veranderingen in de zorg. Dit kan door dialooggesprekken te organiseren in het kader van Zorg Verandert.
  • zorgt dat de keukentafelgesprekken kwalitatief in orde zijn en zorgvuldig verlopen. Mensen mogen zich niet overvallen voelen. Regelt onafhankelijke cliëntondersteuning. Vrijwilligers van de ouderenorganisaties kunnen hierbij worden benut.
  • heeft de kwaliteit van leven van ouderen in haar gemeente goed in beeld en is aan de slag met verbeteringen. Benut de rapportages per gemeente van mijnkwaliteitvanleven.nl.
  • bevordert de samenwerking tussen de eerstelijnszorg en de informele zorg en geeft daarbij een centrale rol aan de wijkverpleegkundige.
  • geeft ruimte aan praktische oplossingen wanneer zorgverleners uit verschillende ‘stelsels’ werk van elkaar kunnen overnemen, zodat er minder mensen over de vloer komen.
  • zorgt dat de oudere één aanspreekpunt heeft voor de zorg en ondersteuning, bijvoorbeeld in de vorm van een casemanager. Zorgt dat de oudere zelf, ondersteund door mantelzorger of buddy, regisseur is over het eigen zorg-leef plan.
  • maakt voor alle inwoners duidelijk waar men bij problemen (onafhankelijk) terecht kan.
  • ziet en erkent mantelzorgers. Zij moeten de zorg met anderen kunnen delen en hun zorgtaken kunnen combineren met hun werk en privéleven. Geeft mantelzorgers recht op praktische en financiële ondersteuning, zoals gratis parkeren of huishoudelijke hulp voor de mantelzorger tegen gereduceerd tarief.
  • geeft vrijwilligers de ruimte binnen en buiten de zorginstellingen, zodat zij aanvullend kunnen zijn op het werk van de zorgprofessionals.

Een seniorvriendelijke gemeente:

  • maakt het mogelijk voor senioren om langer thuis te kunnen wonen. Dit vergt kennis van het woningbestand, een langere termijnvisie, beleid en afspraken.
  • creëert voldoende levensloopbestendige woningen, met name in de sociale huursector.
  • stimuleert de samenwerking met woonconsumentenorganisaties, zoals de adviescommissie Wonen of de huurdersorganisatie.
  • zorgt voor betaalbare huren, bijvoorbeeld doordat bij woonzorgvoorzieningen huurtoeslagen mogelijk blijven.
  • maakt een gecombineerde woon-zorgvisie.
  • maakt naast periodieke prestatieafspraken met woningcorporaties ook afspraken met zorginstellingen, zodat wonen en zorg gecombineerd in beeld zijn. Zet hierbij de woonbehoefte van ouderen op de agenda. Het liefst per dorp of buurt, vanwege het behoud van sociale netwerken.
  • monitort ook de uitvoering van alle afspraken.
  • zorgt voor meer tussenvormen van wonen als alternatief voor de verzorgingshuizen (woonzorgvoorzieningen) voor senioren die niet meer zelfstandig kunnen wonen, maar (nog) geen indicatie hebben voor het verpleeghuis.
  • geeft ruimte aan burgerinitiatieven voor alternatieve woonvormen, zoals collectief particulier ondernemerschap.
  • geeft particulieren de ruimte bij het bouwen van mantelzorgwoningen.
  • gaat tijdig in gesprek met groepen ouderen over wonen in de toekomst (preventief) en laat hen meedenken bij de (her)inrichting.
  • biedt senioren een woningscan
  • zorgt dat woningaanpassingen passend en betaalbaar zijn, om gedwongen verhuizing te voorkomen.
  • stelt een blijverslening beschikbaar aan huiseigenaren op leeftijd.
  • biedt financiële ondersteuning aan huurders en minima.
  • zorgt voor snelle procedures en een heldere verdeling van de verantwoordelijkheden, zoals met woningcorporaties.

Een seniorvriendelijke gemeente:

  • zorgt voor de aanwezigheid van voorzieningen in de buurt van seniorenwoningen. Denk aan winkels en een medisch centrum. Maar ook aan een bushalte, brievenbus en geldautomaten. Houdt ook dorpen op het platteland vitaal.
  • zorgt dat deze voorzieningen voldoende toegankelijk zijn (drempelvrij),
  • heeft aandacht voor fysieke en sociale veiligheid, zoals straatverlichting, zebrapaden en sociale controle.
  • geeft senioren medezeggenschap bij de inrichting van hun woonomgeving.
  • zorgt voor een integrale veiligheidsaanpak, waarbij is afgestemd tussen politie, brandweer en dienstverleners. Onderlinge samenhang is essentieel bij de preventie van en voorlichting over inbraak, diefstal, babbeltrucs, cybercrime en brandgevaar. Stimuleert de samenwerking met de doelgroep via de seniorenorganisaties. Ook veel vrijwilligersorganisaties hebben projecten Veilig Thuis lopen of kunnen deze starten.
  • geeft ouderen een rol in het veilig houden van de buurt, bijvoorbeeld bij wijkscouts of wijkapps. Stimuleer en faciliteer deze activiteiten.
  • maakt het doen van aangifte eenvoudig en laagdrempelig en zorgt voor slachtofferhulp.
  • zorgt voor een wijkagent in elke wijk.
  • zorgt voor een heldere aanpak op het gebied van voorkómen, signalering, melden en interveniëren bij ouderenmishandeling en ontspoorde mantelzorg. Zorgt dat de meldpunten Veilig Thuis bekend zijn en zorgt voor goede onderlinge samenwerking met andere hulpverleners.

Een seniorvriendelijke gemeente:

  • faciliteert voorzieningen voor het aanleren en onderhouden van digitale vaardigheden en benut hierbij de kennis en activiteiten van de ouderenorganisaties zelf.
  • gebruikt een mix van communicatiemiddelen, zoals filmpjes bij laaggeletterden.
  • geeft (digi-)hulp achter de voordeur of dichtbij huis, al dan niet via seniorenorganisaties.
  • zorgt voor dienstverlening en informatie die voor iedereen toegankelijk Naast online contact is ook schriftelijk of telefonisch contact mogelijk, zonder daarvoor extra te hoeven betalen.
    Denk aan het opvragen van de afvalkalender, maar ook aan het aanvragen van een parkeervergunning of het verlengen van een paspoort.
  • benut domotica bij nieuwbouw en bestaande bouw, in afstemming met senioren/gebruikers zelf.

Een seniorvriendelijke gemeente:

  • versterkt projecten tegen eenzaamheid en benut daarbij de goede voorbeelden in het kader van het Nationaal Programma Ouderen/Beter Oud en ondersteunt lokale initiatieven op dit gebied.
  • creëert een aantrekkelijk vrijwilligersklimaat, met ruimte en waardering voor vrijwilligerswerk van en voor senioren. Faciliteert deze vrijwilligers met begeleiding, onkostenvergoeding en aansprakelijkheidsverzekering.
  • betrekt senioren bij allerlei activiteiten, zodat hun kennis en ervaring kan worden benut.
  • verdiept zich in de diversiteit van senioren en hun (culturele) achtergrond, betrekt sleutelfiguren uit diverse etnische groepen bij haar beleid en faciliteert hun sociale activiteiten.
  • waarborgt bij het inkopen van zorg en ondersteuning dat zorgprofessionals tijd en aandacht hebben voor levensvragen van senioren.
  • stimuleert een open klimaat naar spirituele zorg, met name voor de laatste levensfase.

Voorbeeldbrieven

Om aandacht te vragen voor uw standpunten, belangrijke thema’s of acties kunt u brieven of e-mails sturen naar politieke partijen of media. Ter ondersteuning heeft KBO-PCOB voorbeeldbrieven gemaakt.

Hieronder vindt u drie voorbeeldbrieven:

  • Conceptbrief of e-mail aan politieke partijen; ‘Hoe seniorvriendelijk is uw partij?
  • Conceptpersbericht analyse gemeentelijke verkiezingsprogramma’s in uw plaatselijke blad
  • Conceptbrief of e-mail aan lokale media naar aanleiding van gemeentelijke verkiezingsprogramma’s

Vragen of opmerkingen naar aanleiding van dit onderwerp? Wilt u uw ervaringen, positief of teleurstellend, met ons delen? Graag!
Stuur ons gerust een e-mail of bel: 0900-821 21 83 (maandag t/m donderdag van 10.00 tot 13.00 uur)